Новый год

В новогодние каникулы поездами воспользовались пять миллионов человек

Погода

МЧС Бурятии напоминает правила безопасности в холода

Отопительный сезон

С 19 января ТГК-14 отключит от тепла объекты Минобороны в Бурятии и Забайкальском крае

Будь бдителен

В Бурятии отправили в колонию мужчин, которые подожгли дом со знакомым, чтобы скрыть кражу телефона

Новости Азии

Нарушения закона об охране Байкала при использовании земли жителями КНР нашли в Бурятии

Новости на бурятском языке

Буряад орондо залуу олзо эрхилэгшэд Наговицындэ өөрын түсэлнүүдые харуулаа

Парламентское обозрение

Депутаты Народного Хурала оценили ситуацию на АО «Молоко Бурятии»

Новости на бурятском языке | Главное

Байһан хэлэеэ алдангүй, ерээдүйнгөө үетэндэ дамжуулха шухала

Новости на бурятском языке 14 Ноября 2013 г., 10:11

Ноябриин 9-10-да Ивалгын дасанда үнгэрһэн “Ерээдүй сагай буряад хэлэнэй урасхал” гэһэн уласхоорондын хуралдаанда Буряад Республикын, Эрхүү можын, За­байкалиин хизаарай, Монголой, Хитадай Дотор Монголой буряад угсаатанай түлөөлэгшэд – дүн хамта 500-гаад хүн сугларжа, буряад хэлэеэ яажа хосоролһоо абархаб, ямар аргаар саашань хүгжөөжэ, ерээдүйн үеынхидтэ дамжуул­хаб гэһэн асуудалнуудта харюу олохоёо оролдоо.

Арадай Хуралай депута­дууд, һуралсалай болон со­ёлой яамануудай, нютагай өөһэдын хүтэлбэриин зур­гаануудай түлөөлэгшэд, эр­дэмтэд, багшанар, соёлой хүдэлмэрилэгшэд, тамиршад – булта һанамжануудаараа хубаалдажа, ехэл шанга, ха­туу хөөрэлдөөн болоо гэжэ тэмдэглэлтэй. Арсалдахашье, бэе бэеэ гэмнэхэшье ушар­нууд дайралдаа. Теэд зан­шалта ёһоороо бэе бэедээ үнэгэн малгай үмэдхүүлээд, үреэлнүүдээрээ андалдаад, гоё гоогоор, хооһоор шашаад тараагүймнай юунһээшье үлүү гэжэ һанагдана. Мүн тиихэдэ бу­ряад арадайнгаа түлөө сагаага­араа оролдожо ябадаг Бандида хамба лама Дамба Аюшеевэй, лама санаартанай иимэ хэмжээ ябуулга эмхидхэжэ, энэ хэрэгтэ хам оролсоһониинь дамжаггүй.

Түрүүшын үдэртэ пленарна зүблөөндэ 350 шахуу хүн хаба­адаа. Буддын шажанай дээдэ һургуулиин шойрын танхим соо олоор сугларһан хүн зоной урда нэн түрүүн хамба лама Дамба Аюшеев үгэ абажа хэлэхэдээ, буряадаараал хөөрэлдэжэ, бэе бэеэ хүлеэсэтэйгээр шагнахые уряалаа. “Сэлэнгын, Зэдын, Ху­рамхаанай, Эрхүүгэй, али Хори­ин гүт – булта бэе бэеэ багтаажа үзэгты. Алишье нютаг хэлэмнай үлүү бэшэ. Өөрынгөө унаган хэ­лэн дээрэ хэлэгты”, - гэжэ тэрэ тон зүб дурадхаа. Тиин буряад хэлэнһээ халташье һаа хадуу­ралга тэрэ дороо хоригдододог байжа, энэ үдэр нютаг хэлэнүүд яһала олоор зэдэлээ. Россиин Гүрэнэй Дүүмын депутат Ми­хаил Слипенчукшье буряад угсаатаниие хүндэлжэ, түрэл хэлэн дээрэмнай хандалга бэшэг эльгээһэн байна. “Бүхэли ара­дуудай, гүрэнүүдэй үгы болон хосоролго хэлэеэл алдаһанһаа эхилдэг гэжэ дэлхэйн түүхэ гэр­шэлнэ... Буряад хэлэ һэргээхэ, хүгжөөхэ хэрэгтэ түлхисэ боло­хо хуулинууд абтана. Гэбэшье эдэ хэмжээнүүд багадана гэжэ һайн ойлгонобди. Тиимэһээ энэ хуралдаан үрэ дүнтэй байха, за­сагай болон ниитын газарнуудта зохистой хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэхэ дурадхалнууд орохо байха гэжэ найданаб”, - гэжэ бэшэг соонь хэлэгдэнэ.

Буряад хэлэ һэргээхэ, хүгжөөхэ талаар ямар дурад­халнууд орооб гэхэдэ, ехэн­хидээ хэлэгдэжэл байдаг арга хэмжээнүүд нэрлэгдээ: гэр бүлэдөө заабол буряадаар хөөрэлдэхэ, буряад хэлэ за­алгые хүүгэдэй сэсэрлигүүдһээ эхилхэ, буряад FM-радио байгу­улха, телевидени болон радио­до буряад дамжуулгануудай саг ехэ болгохо, номуудые олоор хэблэхэ, буряад хэлэн дээрэ мультфильмүүдые олошору­улха, залуушуулай һонирхохо хэмжээ ябуулгануудые эмхид­хэхэ, һуралсалай методико һайжаруулха...

Зүгөөр бүгэдын һанамжаар, тон шухалань – Буряадай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-ин­тернат шэнги һургуулинуудые, буряад хэлэ шудалалгатай болон буряад ёһо соо хүмүүжүүлгэтэй хүүгэдэй сэсэрлигүүдые нээхэ хэрэгтэй. Лицей-интернадай директор Баир Жалсановай онсолон тэмдэглэһээр, илангаяа хүүгэдэй сэсэрлигүүдтэ анхарал хандуулагдаха болоно. “Олонхи гэртэхин хүдөөһөө буряад хэлэ­тэй хүүгэдээ Улаан-Үдэ дахуул­жа ерээд, сэсэрлигтэ үгэһэмнай, оройдоол хоёр жэлэй туршада ород болошоо гэжэ хэлэдэг. Ии­хэдээ үхибүүд һургуулида оро­тороо, түрэл хэлэеэ алдана гээ­шэ. Иимэ ушарта сэсэрлигүүдтэ заабол буряад хэлэ нэбтэрүүлхэ шухала”, - гэжэ тэрэ тэмдэглээ.

Горитой нүлөө үзүүлхэ үшөө нэгэ эрилтэ - яб-таб бай­са бэшэгдэһэн, зүрилдөөтэ асуудалнуудгүй хуули хэрэгтэй болоно. Ямаршье сагуудта буря­ад арадайнгаа түлөө оролдожо ябаһан зоной нэгэн болохо Ген­надий Манжуевай онсолһоор, мүнөөл хууляар хараалаагүй һаа, юуншье бүтэхэгүй. Хэлэеэ һэргээхын тула нэн түрүүн хуу­ли, удаань мүнгэн хэрэгтэй.

Республикын Һуралсалай болон эрдэм ухаанай яаманай зүгһөө үгэ хэлэһэн Баир Ши­раповай онсолһоор, мүнөө буряад хэлэ заалгын асуудал хэдэн хуулиин зүрилдөөнһөө боложо, өөрын эрхээр заагдаха байдалда оронхой. Жэшээнь, Россиин арадуудай хэлэнүүд тухай хуулиин ёһоор, буряад хэлэн ород хэлэнэй заалгада һаад ушаруулха ёһогүй хадаа тулгардана. Гадна гүрэн до­тор нэбтэрүүлэгдэжэ байһан шэнэ һуралсалай стандартну­удтай холбоотой бэрхэшээлнүүд баһа бии. Тиимэһээ хамагые тэнсүүлхэнь бэрхэтэйшэг. Ре­спубликын эрдэм һуралсал тухай хуулиин гурбадахияа бусаагдаад байһанииньшье энээниие гэршэлнэ.

Соёлой яаманай зүгһөө Жанна Дымчикова иигэ­жэ мэдүүлээ: “Буряад хэлэ хүгжөөлгын программа абтаха­даа, тон түрүүн 400-гаад мил­лион түхэриг хараалагдаа һэн. Зүгөөр тэрэ мүнгэмнай хасагда-хасагдаһаар, 30-аад милли­он болоод, һаяхан бүришье үгтэхэеэ болёо гэжэ дуулдаһан аад, мүнөө дахин үгтэхэ хэбэр­тэй болонхой хаш. Энэ про­грамма тон хэрэгтэй. Тэрэнэй хэмжээндэ яһала ажал ябуулаг­даа. Хэдэн номууд гараа, Буряад драмын театрай зүжэгүүдтэ ор­шуулганууд хэгдэнэ, хуушанай сэтгүүлнүүд номой санда элек­трон хэлбэридэ оруулагдаа, бу­ряад хэлэн дээрэ сайтнууд хэг­дэнэ… Хэлэеэ хадагалха гэбэл, нэн түрүүн хүн бүхэмнай (ямар­шье нютагай байг – хамаагүй) өөрынхеэрээ эшэнгүй дуугардаг болохо ёһотой. Намһаа урид һанамжануудаараа хубаалдаһан зоной хэлэһэн дээрэ нэмэбэл, буряад хэлэндэ, соёлдо хабаа­тай мэргэжэлтэдые урмашуулха, шэнэ үгэнүүдэй толи гаргаха, хэмжээ ябуулгануудые хоёр хэлэн дээрэ хүтэлбэрилхэ”.

Хуралдаанда үгэ хэлэгшэдые шагнажа байхадаа, хүдөөһөө ахижа ерэһэн наһатай зоной түлөө үнэнхэ зүрхэнһөө баяр­лааб. Тэдэ тушаалаа алдахаяа айха бэшэ хадаа, сэхэ руунь лэ буудаад һуугаа. Юундэ буряад хэлэн иимэ шахардуу байдалда орооб, хэлэеэ хүгжөөхын тула юун хэрэгтэйб – үнэн дээрээ эдэ бүгэдэ асуудалнуудта ха­рюунууд бултанда мэдээжэ ха юм. Эндэ гансал буряадууд өөһэдөө гэмтэй бэшэ. Тиимэһээ түрэл нютагтаа, түүхэтэ газар дайда дээрээ ажаһууһан бидэ­нэй хэлэеэ һэргээхэ, хүгжөөхэ хэрэгтэ нэгэшье һаад дайрал­даха, ямаршье хуули дабаан болохо ёһогүй гэжэ һанагдана. Гэбэшье тиигэхэ гэхэдэмнай, тиимэ байна ха юм, иигэхэ­еэ һанахадамнай, иимэ бай­нал гэжэ бэеэ үмөөрэнгүй, нэн түрүүн өөһэдөөл орол­дохо ёһотойбди: гэр бүлэдөө хүүгэдээрээ заабол буряадаар хөөрэлдэжэ, түрэл хэлэндэнь дадхааха шухала.

“Буряад хэлэ хэншье хориногүй. Гол хуули соо бэшэг­дэнхэй. Амяараа хуули абтан­хай. Гүрэнэй программа бии. Теэд буряад хэлэн хүгжэнэгүй, – гэжэ Арадай Хуралай депу­тат Цыденжап Батуев хэ­лээ. – Буряад хэлэ хүгжөөлгын программаар үгтэһэн мүнгэн гүйсэд ашаглагданагүй, жэлэй эсэстэ хэрэглэгдэнгүй үлэшэнэ. Хэрэггүй мүнгэн хасагдангүй яахаб? Жажалаад үгэхэдэ, зал­гижа шадахагүй байнабди. Мүнөөдэр эндэ байһан дүрбэн депутадай зүгһөө хэлэнэб – мүнгэ хараалхаяа оролдо­хобди, зүгөөр тэрэнииемнай ашаглыт даа”.

Улаан-Үдын Захиргаанай За­луушуулай хэрэгүүдэй талаар управлениин дарга Эрдэни Дымчиков үгэ хэлэхэдээ, за­луушуул түрэл хэлэеэ үзэхэ ду­ратай гэжэ тэмдэглээ. Тиимэһээ тэрэ хэдэн хүнтэй хамтаржа, буряад хэлэ хүгжөөлгын “Най­дал” гэжэ жаса нээхэ хүсэлөө, мүн Дээдэ-Онгостойдо дасанай хажууда тусхай түб барижа, залуушуулые буддын шажа­най һургаалтай танилсуулха, буряад хэлэ зааха түсэбөө мэдүүлээ.

Хамба лама Дамба Аюшеев ниитэ буряад хэлэн сонгоол нютаг хэлэн дээрэ үндэһэлхэ ёһотой гэжэ үнинэй хэлэдэ­гынь мэдээжэ. Хори нютаг хэлэн мүнөөнэй түргэн урас­халтай сагта тааранагүй, дан ута, унжагар гэжэ тоолодог. Эндэ тиимэ асуудал табигда­ашье һаа, булюу ехэнхи зон худхажа хуймажа эхилээ һаа, байһан хэлэеэ алдажархи­хабди гэжэ бодоно. Тиимэһээ мүнөөнэйнгөө буряад хэлые бусад нютаг хэлэнүүдээр ба­яжуулжа, дэлгэрүүлжэ, урга­жа ябаһан үедөө дамжуулха шухала. Хаанашье суглараад, хоорондоо хэлсэхэ, тон зүбөөр бэе бэеэ ойлголсохо хэлэмнай литературна хэлэн болоно гэжэ бүгэдэ зүбшөөгөө, сообщает Издательский дом Буряад Унэн.

Заметили опечатку, выделите и нажмите Ctrl-Enter

Комментарии к новости

Оставить комментарий к новости

Отзывы проверяются модератором, пишите культурно

Другие новости

19 Декабря 2016 г.

Буряад орондо залуу олзо эрхилэгшэд Наговицындэ өөрын түсэлнүүдые харуулаа

Буряад орондо «Ши – олзо эрхилэгшэш» гэһэн гаршагтай федеральна тусхай заршам программын оршондо һурагшадай олимпиадын дүнгүүд согсологдобо. Һарын туршада хабаадагшад тусхай һурласал гаража, удаань зохёоһон түсэлнүүдээ инвесторнуудай урда дурадхаһан байна. Олзо эрхилхэ дүй дүршэлөө харуулха хүсэлтэй 5 аймагай 13 команда Буряадайнгаа ниислэлдэ суглараа. Тиин асуудалнуудта харюусаха, олзо олохо талаар даабаринуудые бодохо, өөрын түсэл зохёохо гэхэ мэтын урилдаануудта хаба шадалаараа үзэлсэбэ. Хамтыншье, амин ангииншье тоосоондо Захааминай аймагай олзотон эрхимлээ.

19 Декабря 2016 г.

Буряад уласта 2017 ондо ариг сэбэрые сахиха хэрэгтэ бүхэли миллиард түхэриг шэглүүлэгдэхэ

Буряад орондо байгаалиин ариг сэбэрые сахиха талаар бэрхэшээлнүүдые шиидхэхэ хэрэгтэ 2017 ондо миллиард түхэриг шахуу мүнгэн шэглүүлэгдэхэ. Энээн тухай Буряад Уласай Байгаали ашаглалгын сайд Юрий Сафьянов декабриин 12-то дуулгаа. 2017 он Ородой Холбоото Уласта ариг сэбэрэй габшагай жэл гэжэ соносхогдоо. Тиимэһээ, тэрэнэй хэлэһээр, гүрэн түрын хэмжээндэ олон тоото хэмжээ ябуулганууд энэ талаар зохёогдонхой.

19 Декабря 2016 г.

Вячеслав Наговицын тогтомол сэнгүүд тухай: гарзатамаар балай бэшэбди

Буряад улас үрдилсөөндэ гарзатамаар бэшэ, – гээд Арадай Хуралай ээлжээтэ хуралдаан дээрэ элшэ хүсэнэй тоготомол сэн тухай асуудал тайлбарилхадаа Буряадай толгойлогшо Вячеслав Наговицын сонособо. «Электын хүсэн тухай дэмы үгэ андалдаа болигохо хэрэгтэй. Ородой Холбооной 85 улас можонуудай дунда бидэ зайн галай элшэ хүсэнэй сэнгэй талаар 14-дэхи һуури эзэлнэбди. Эрхүүгэйхидэй бага сэн манда хэды һайшаалтай бэшэшье һаань, бидэ балайш гарзатамаар бэшэбди», - гээд тэрэ тэмдэглээ.

19 Декабря 2016 г.

Буряад ороной хүндэтэ эрхэтэдэй дэбтэр сахим бэшэгээр гарадаг болохонь

Буряад Уласай хүндэтэ эрхэтэдэй дэбтэр гүрэнэй засагай дээдын зургаанай потрал дээрэ сахим гуримаар гардаг болохонь. Энээн тухай зарлигта Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын гар табиба. Сахим гуримаар энэ ном гаргагдахадаа улас түрын эрхим хүндэтэ эрхэтэд тухай мэдээ улам олон зондо дуулгаха һэдэлгэһээ.

15 Декабря 2016 г.

Буряад Уласай Толгойлогшо Байгаали ашаглалгын яаманда шононуудтай хэр тэмсэл ябажа байһан тухай тоосохо даабари үгэбэ

Энэ ажал хэр ябуулагданаб, ямар хэмжээнүүд үшөө хэрэгтэйб гэжэ Байгаали ашаглалгын яаманай хүтэлбэрилэгшэд декабриин 12 болотор тоосохо ёһотой гээд Буряадай Толгойлогшын болон Засаг-газарай хэблэлэй албан мэдээсэнэ. Буряадай Байгаали хиналтын зургаанай мэдээгээр, һүүлэй үедэ хүхэ арьяатанай тоо эрид үсөөрүүлэгдээ. Жэшээнь, 2012 ондо тэдэнэй тоо 2,5 мянгаһаа дээшэ байгаа һаа, 2015 ондо 1,1 мянга хүрэтэр хасагдаа. Жэл бүри 800-1000 шоно хюдагдана.

Лента новостей
20.01.2017

04:36 Политика и власть

Экс-сенатор Арнольд Тулохонов встретился с главой Бурятии

03:42 Экономика, бизнес

В аптеке города в Бурятии отсутствовали жизненно необходимые лекарства

03:36 Общество

В Баргузинском районе Бурятии нашли нарушения в автошколе

03:18 Происшествия

В Бурятии отправили в колонию мужчин, которые подожгли дом со знакомым, чтобы скрыть кражу телефона

03:06 Общество

Нарушения закона об охране Байкала при использовании земли жителями КНР нашли в Бурятии

02:45 Погода

МЧС Бурятии напоминает правила безопасности в холода

02:32 Город

В Улан-Удэ отследить движение общественного транспорта можно в смартфоне

19.01.2017

12:01 Экономика, бизнес

Депутаты Народного Хурала оценили ситуацию на АО «Молоко Бурятии»

11:45 Экономика, бизнес

ВСЖД планирует усилить экологическое просвещение в 2017 году

11:43 Погода

В Бурятии в ночь на пятницу ожидается до 39 мороза

11:38 Экономика, бизнес

В Бурятии под патронажем Тугнуйского разреза открыли уникальные фотовыставки

11:33 Политика и власть

В Народном Хурале Бурятии обсудили использование разработок бурятских ученых при утилизации мусора

11:30 Общество

В Москве с размахом отметят Сагаалган

11:25 Регионы СФО

Кто платит за тепло в Забайкалье, разбирались СМИ

10:50 Экономика, бизнес

Жители Бурятии стали чаще дарить друг другу 4G-смартфоны

10:40 Общество

В Улан-Удэ по горячим следам раскрыта кража в такси

10:31 Общество

Житель Бурятии под угрозой ареста автомобиля возместил ущерб природе

10:15 Политика и власть

Депутаты Народного Хурала Бурятии в 2016 году провели 10 сессий

09:59 Общество

В Бурятии полиция проинспектировала ледовые горки

09:32 Образование

В Бурятии займутся проблемой сокращения отчетности учителей

09:25 Образование

В Улан-Удэ может появиться памятник учителю

09:08 Общество

В Улан-Удэ местная жительница с ножом напала на семью соседей, которые обвинили ее в шпионаже

08:48 Общество

Школьникам Бурятии в подготовке к ЕГЭ поможет Youtube

08:20 Происшествия

В Улан-Удэ 80-летняя пенсионерка, сбитая женщиной на RAV4, шла по пешеходному переходу

08:15 Политика и власть

Депутаты Народного Хурала Бурятии приняли 156 законов в 2016 году

08:08 Общество

В Бурятии увеличились поступления в бюджет от использования лесов

07:54 Политика и власть

В Бурятии пенсионерам после получения единовременных выплат начали звонить мошенники

07:29 Политика и власть

К юбилею поэта и политика Николая Дамдинова его именем предложили назвать улицу в Улан-Удэ

07:11 Общество

В Улан-Удэ состоялась фотосессия для детей с ограниченными возможностями

07:08 Общество

Жители Улан-Удэ готовы работать даже больными

«« Январь 2017 »»
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
 
 
 
 
 
 
1
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
 
 
 
 

Сергей

17.01 07:11

Байкало-Ангарская прокуратура проверяла и выявила, что 25 рыболовецких совхозов деньги под квоту получали, обратной связи нет. То есть омуль реально не выпускался. Вот тут вообще не понятно, какая связь между рыбодобывающими предприятиями и рыборазведением? Рыбоводные заводы не могут производителей и икру заготовить только по причине того что омуля в реках нет. Вылавливается он! Посмотрите на трассе М55 сколько икры продается! Запрет нужен тотальный!

В Бурятии проверят результативность разведения омуля

Волан

17.01 01:17

Во-первых Сбер и без помощи главы Бурятии, в сельской местности не собирался делать сокращения офисов и своих устройств. Это они ранее официально заявляли. Во-вторых Наговицин отмечает, что из-за наличия проблем информационно-телекоммуникационного обеспечения некоторая категория населения полноценно не может пользоваться банковскими услугами, а вот уже эта забота непосредственно касается его самого, а не банка, потому что именно текущая власть должна налаживать уровень жизни в регионе.

Глава Бурятии попросил Германа Грефа сохранить филиалы Сбербанка в селах

костя

12.01 04:52

вам же сказали виноват хозяин , чего вы испугались!
Причиной пожара стало нарушение правил при монтаже теплогенерирующих агрегатов и устройств, виновным лицом оказался сам хозяин

Три пожара произошло в Улан-Удэ за минувшие сутки

Система Orphus